In Farewell Future Welcome World van LeineRoebana en Black Pencil klinkt ook tekst van dichter en literair vertaler Erik Bindervoet. De samenwerking tussen Andrea, Harijono en Erik dateert al sinds de voorstelling LIGHT in 2016, deel twee van de Indonesië-trilogie, toen nog samen met schrijver Robert-Jan Henkes. Als verantwoordelijke voor de marketing bij LeineRoebana zie ik snippers van het artistieke proces van dichtbij, en als schrijver maakt me dat nieuwsgierig: hoe ontstaat die synergie tussen taal en dans? Ik ging er met Andrea, Harijono en Erik afzonderlijk over in gesprek.
Andrea en Harijono, hoe stel ik me jullie samenwerking met Erik in praktijk voor?
Andrea: ‘Er is een continue dialoog tussen Eriks teksten en de dansen muziek. In bijvoorbeeld Cabaret Deconstruit en EUTERPIANS gebruikten we veel tekst. Erik was vaak in de studio en reageerde dan op de scenes die we aan het ontwikkelen waren. Hij inspireert ons omdat hij vaak hele andere dingen ziet en hoort en daar woorden en soms ook klanken aan geeft. Of wij geven klanken aan iets en hij zet het weer in woorden om.
Het is bijvoorbeeld niet zo dat hij een tekst schrijft en die pas in voltooide staat met ons deelt. Hij stuurt woorden, zinnen en teksten als ze nog niet af zijn, die in het artistieke proces mee meanderen. Daarom is het zo fijn om met hem te werken. Taal geven aan beweging en beweging aan taal. We kijken vervolgens naar de dosering: waar zet je gesproken woord in en waar laat je het weg? En als de voorstelling af is schrijft Erik daar soms ook weer een tekst over.’
Harijono: ‘Erik stelt zinnen ter beschikking die we zomaar in een andere volgorde kunnen zetten, of waar we dingen uit weg kunnen laten, daar wordt hij helemaal niet ongelukkig van. We zien hoe verrassend zijn zinnen functioneren en een extralading aan de voorstelling geven. Erik heeft een eigen logica, wij hebben onze logica, de muziek heeft haar logica, en de dans, en dan is het zoeken wanneer dat gaat convergeren of er juist een contrapunt nodig is. Tekst is niet deruggengraat van de voorstelling, het is geen uitleg over waar de voorstelling eigenlijk over gaat. Het is materiaal dat net als een bewegingsfrase een associatie kan oproepen met Indonesië, het verleden of iets dystopisch. Door het materiaal te combineren krijgt het associaties en betekenissen. Erik vindt het prima om op zo’n manier zijn tekst in te zetten.’
Andrea: ‘Wij genieten echt van zijn teksten, deze zin bijvoorbeeldin Farewell Future Welcome World:
‘Herinner je nu wat je weet van gisteren, vergat van vandaag. Eerlijk zeggen wat je mist, wat er ontbreekt voor morgen.’
Erik, in het najaar van 2025 vroegen Andrea en Harijono jou of je met tekst wilde bijdragen aan Farewell Future Welcome World. En toen?
Erik: ‘Toen drong tot mij door dat ik zo weinig over Indonesië wist en ben ik Indonesische dichters gaan lezen. Bij de eerste die ik vond was het meteen raak. Sitor Situmorang en zijn voorloper Chairil Anwar waren fantastische dichters. Op die gedichten ben ik gaan reageren met een Japanse versvorm, de renga; regels van 5, 7, 5, 7 en 7 lettergrepen, waar ik de laatste tijd mee bezig ben. Ook weer zo’n clash tussen West en Oost.’
Voor deze voorstelling werkten jullie met betrekking tot de teksten aanvankelijk met het thema eerlijkheid.
Erik: ‘Ik stuurde rond dat thema steeds nieuwe teksten naar Harijono. Daaruit kwam het Lied van de eerlijkheid voort. Daarmee kom je in het vaarwater van het verleden, de nostalgie en de dingen die onherroepelijk gebeurd zijn, maar waar het om gaat, en wat je zo mooi ziet in deze voorstelling, is iets totaal nieuws te maken met die teksten. Ik stuurde ook citaten van de dichters die ik ontzettend goed vond, en dan gingen Andrea en Harijono daarmee aan de gang. Sommige teksten hebben ze naar het Indonesisch vertaald, daarvan weet ik niet eens welke teksten dat precies zijn want ik spreek geen Indonesisch. Andere teksten vertaalde ik zelf naar het Engels omdat de Nederlandstalige dansers in de minderheid zijn.’
Lied van de eerlijkheid
Herinner je nu
wat je weet van gisteren,
vergat van vandaag.
Eerlijk zeggen wat je mist,
wat er ontbreekt voor morgen.
Zie je wat je bent
of kun je het niet zeggen
of misschien niet zo?
Alsof het voor het eerst is.
Alsof het voor het eerst blijft.
Het staat er, maar staat
geschreven in het water,
onleesbaar, later.
Eerlijk zeggen: is het waar?
Zeg het maar, zegt u het maar!
Tekst van Erik Bindervoet uit de voorstelling Farewell Future Welcome World
